ضخیم شدن دیواره قلب (کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک)

ضخیم شدن دیواره قلب، موجب خون رسانی سخت به قسمت های مختلف بدن می‌شود. به دلیل عدم تشخیص، این بیماری در بسیاری موارد موجب مرگ های ناگهانی در افراد می‌شود. در این مقاله از سایت دکتر رویا پرخیده، سعی شده تا بیشتر با این بیماری آشنا شوید تا از بروز خطرات احتمالی جلوگیری به عمل آید. پس در ادامه همراه ما باشید.

ضخیم شدن دیواره قلب چیست؟

ضخیم شدن دیواره قلب که با نام علمی کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک (HCM) نیز شناخته می‌شود، یکی از انواع بیماری های قلبی و عروقی است که سبب بزرگ شدن دیواره قلب به صورت غیر عادی می‌شود و عملکرد صحیح قلب را دچار مشکل می‌کند. این بیماری ریشه ژنتیکی دارد و کسانی که چنین مشکلی در خانواده خود دارند، باید بیش از دیگران مراقب سلامتی خود باشند. از جمله علائم این بیماری، تنگی نفس، درد قفسه سینه، سرگیجه و غش کردن است.

علت ضخیم شدن دیواره قلب

ضخیم شدن دیواره قلب یا هیپرتروفی عضله قلب معمولاً زمانی ایجاد می‌شود که عضله قلب برای مدت طولانی تحت فشار یا بار کاری بیشتری از حالت طبیعی قرار داشته باشد. البته در برخی بیماری‌های ارثی و قلبی، ضخیم شدن عضله مستقیماً به تغییرات ساختاری یا ژنتیکی مربوط است و الزاماً ناشی از افزایش فشار روی قلب نیست.

فشار خون بالا

فشار خون بالا یکی از شایع‌ترین علت‌های ضخیم شدن دیواره بطن چپ قلب است. زمانی که فشار خون برای مدت طولانی بالا باشد، بطن چپ باید با نیروی بیشتری خون را به داخل رگ‌های بدن پمپاژ کند. در پاسخ به این فشار مداوم، سلول‌های عضلانی قلب ضخیم‌تر می‌شوند و در نتیجه ضخامت دیواره بطن چپ افزایش پیدا می‌کند.

اگر فشار خون بالا به‌خوبی کنترل نشود، ضخیم شدن عضله قلب ممکن است به کاهش انعطاف‌پذیری بطن و اختلال در پر شدن قلب منجر شود. به همین دلیل، کنترل مناسب فشار خون نقش مهمی در پیشگیری از پیشرفت هیپرتروفی بطن چپ دارد.

تنگی دریچه آئورت

تنگی دریچه آئورت یکی دیگر از علت‌های مهم ضخیم شدن دیواره بطن چپ است. در این بیماری، دریچه آئورت به اندازه کافی باز نمی‌شود و عبور خون از بطن چپ به آئورت دشوارتر می‌شود. در نتیجه، قلب برای خارج کردن خون به فشار بیشتری نیاز دارد.

اگر این وضعیت برای مدت طولانی ادامه پیدا کند، عضله بطن چپ برای مقابله با این بار فشاری ضخیم‌تر می‌شود. شدت ضخیم شدن دیواره قلب می‌تواند با شدت بیماری دریچه‌ای و سایر شرایط فرد ارتباط داشته باشد.

کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک

کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک (HCM) یک بیماری عضله قلب است که در بسیاری از موارد به دلیل تغییرات ژنتیکی ایجاد می‌شود. در این بیماری، بخشی از عضله قلب، به‌ویژه دیواره بین دو بطن یا سایر قسمت‌های بطن چپ، بیش از حد ضخیم می‌شود. این ضخیم شدن ممکن است حتی در فردی که فشار خون بالا یا بیماری دریچه‌ای ندارد نیز اتفاق بیفتد.

کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک می‌تواند باعث سفت‌تر شدن عضله قلب و در برخی افراد باعث اختلال در خروج خون از بطن چپ شود. وجود سابقه خانوادگی این بیماری نیز اهمیت دارد و در صورت تشخیص، بررسی اعضای خانواده ممکن است توسط پزشک توصیه شود.

تمرینات ورزشی شدید و طولانی‌مدت

در افرادی که برای مدت طولانی تمرینات ورزشی شدید، به‌خصوص تمرینات استقامتی یا قدرتی انجام می‌دهند، قلب برای تأمین نیاز بدن مجبور به فعالیت بیشتری است. در برخی ورزشکاران، این افزایش بار کاری می‌تواند باعث تغییرات ساختاری و افزایش ضخامت عضله قلب شود که به آن قلب ورزشکار گفته می‌شود.

این تغییرات همیشه به معنی وجود بیماری قلبی نیست و باید با توجه به نوع ورزش، میزان ضخامت دیواره، اندازه حفره‌های قلب و سایر یافته‌های بررسی قلب تفسیر شود. به همین دلیل، تشخیص تفاوت بین تغییرات فیزیولوژیک ناشی از ورزش و بیماری‌هایی مانند کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک اهمیت دارد.

بیماری‌های ارثی و ژنتیکی

برخی بیماری‌های ژنتیکی می‌توانند باعث افزایش ضخامت عضله قلب شوند. کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک شناخته‌شده‌ترین نمونه است، اما برخی بیماری‌های متابولیک و سیستمیک مانند بیماری فابری، آمیلوئیدوز و برخی اختلالات ذخیره‌ای نیز می‌توانند با افزایش ضخامت دیواره بطن چپ همراه باشند.

در این شرایط، ضخیم شدن دیواره قلب صرفاً نتیجه افزایش فشار خون یا افزایش بار کاری قلب نیست و ممکن است برای تشخیص علت اصلی، بررسی‌های تکمیلی مانند اکوکاردیوگرافی، MRI قلب، آزمایش‌های تخصصی یا بررسی سابقه خانوادگی لازم باشد.

اضافه وزن و دیابت

اضافه وزن و دیابت بیشتر به‌عنوان عوامل مرتبط با افزایش خطر هیپرتروفی بطن چپ مطرح هستند و معمولاً نباید آنها را به‌عنوان تنها علت مستقیم ضخیم شدن دیواره قلب معرفی کرد. اضافه وزن می‌تواند با افزایش فشار خون و افزایش بار کاری قلب همراه باشد و دیابت نیز با تغییرات ساختاری و عملکردی قلب ارتباط دارد.

بنابراین، در فردی که ضخیم شدن دیواره قلب در اکوکاردیوگرافی گزارش شده است، باید مجموعه‌ای از عوامل مانند فشار خون، وضعیت دریچه‌های قلب، بیماری‌های زمینه‌ای، سابقه خانوادگی و سطح فعالیت بدنی بررسی شود تا علت دقیق مشخص شود.

درباره ارتباط بین دیابت و بیماری های قلبی، هرآنچه باید را بدانید!

ضخیم شدن دیواره قلب، چه خطراتی به همراه دارد؟

به دلیل اینکه اکثر افراد متوجه مشکل ضخیم شدن دیواره قلب نمی‌شوند یا آن را جدی نمی‌گیرند، احتمال بروز خطرات جبران ناپذیری مانند ایست قلبی ناگهانی وجود دارد. از دیگر خطرات احتمالی، نارسایی قلبی، درد قفسه سینه، ایسکمی قلبی، آنژین صدری و آریتمی است.

ضخیم شدن دیواره قلب و ورزش چه ارتباطی با یکدیگر دارند؟

ضخیم شدن دیواره قلب و ورزش، به ویژه ورزش‌های استقامتی و قدرتی، ارتباط نزدیکی با یکدیگر دارند. این ارتباط به این صورت است که ورزش مداوم و شدید می‌تواند باعث افزایش حجم عضله قلب و در نتیجه ضخیم شدن دیواره‌های قلب شود اما هیپرتروفی قلبی، به دو شکل متفاوت رخ می‌دهد که به طور کلی به آن‌ها هیپرتروفی فیزیولوژیک و پاتولوژیک می‌گویند.

هیپرتروفی فیزیولوژیک

در این حالت، قلب به منظور تطبیق با افزایش نیازهای بدن به اکسیژن، ضخیم‌تر و بزرگ‌تر می‌شود. این تغییرات به طور کلی مفید هستند و منجر به بهبود عملکرد قلب و افزایش ظرفیت پمپاژ خون می‌شوند.

هیپرتروفی پاتولوژیک

برخلاف هیپرتروفی فیزیولوژیک، در این حالت ضخیم شدن دیواره قلب ممکن است منجر به کاهش عملکرد قلب و بروز مشکلات جدی‌تری مانند نارسایی قلبی شود.  این نوع هیپرتروفی معمولاً بازگشت‌پذیر نیست و نیاز به درمان دارد.

عوارض ضخیم شدن دیواره قلب

1. آریتمی قلبی
2. مسدود شدن جریان خون در رگ های قلب
3. فشار خون بالا
4. سکته قلبی

راه های تشخیص هیپرتروفی قلبی

روش های مختلفی برای تشخیص کاردیومیوپاتی وجود دارند.

اکوکاردیوگرافی

اکوکاردیوگرافی، یکی از رایج ترین تست های تشخیص بیماری است که در آن ضخامت عضله قلب و جریان خون بررسی می‌شود. در نتیجه پزشک، ضخامت دیواره قلب را تشخیص خواهد داد.

الکتروکاردیوگرام

همان نوار قلب است که تغییرات قلب را اندازه گیری می‌کند و هرگونه مشکلات قلبی را تشخیص می‌دهد.

ام آر ای قلب

ام آر آی، تصاویر دقیقی از قلب را تهیه می‌کند و نحوه جریان خون در حفره ها، دریچه ها و ماهیچه های قلب را نشان می‌دهد.

تمامی این روش ها مشخص می‌کند در مسیر خون رسانی انسداد، صورت گرفته یا خیر؟ همچنین میزان ضخامت قلب را نشان خواهد داد. بعد از انجام تست های تشخیصی، با توجه به اطلاعاتی که در اختیار پزشک قرار می‌گیرد، درمان های مناسب انتخاب می‌شود.

درمان دیواره قلب ضخیم شده

درمان ضخیم شدن دیواره قلب، به علت اصلی ایجاد این وضعیت بستگی دارد. معمولا هدف از درمان ضخیم شدگی قلب، کنترل عوارض و علائم است.

1. تغییر در سبک زندگی: گاهی اوقات در مراحل اولیه بیماری هستید. در چنین شرایطی با ایجاد تغییرات در سبک زندگی، تا حدود زیادی در سلامتی قلب خود بهبود ایجاد کنید. این تغییرات شامل رژیم غذایی، ورزش کردن و کاهش استرس و اضطراب است.
2. دارو درمانی: اگر فشار خون باعث افزایش ضخامت دیواره قلب شده باشد، پزشک برای کنترل فشار خون دارو تجویز می‌کند. چنین افرادی باید به طور منظم تحت نظارت پزشک باشند.
3. جراحی: در مواردی که شدت بیماری زیاد باشد، احتمال نیاز به جراحی وجود دارد. این جراحی ممکن است شامل برداشتن بخشی از عضله ضخیم شده قلب باشد.

در نهایت، معمولا هر فردی با هیپرتروفی قلبی به طور منظم باید تحت نظر پزشک متخصص قلب قرار گیرد.