بلوک قلبی که به عنوان سندرم سینوس بیمار نیز شناخته میشود زمانی اتفاق میافتد که سیگنالهای الکتریکی مسئول کنترل ضربان قلب مختل میشوند و منجر به کندی ضربان قلب یا ضربان قلب نامنظم میشوند. این بیماری میتواند از خفیف تا شدید متغیر باشد و تشخیص و درمان به موقع آن برای جلوگیری از عوارضی مانند نارسایی قلبی، سکته مغزی یا حتی مرگ ضروری است. در این مقاله با ما همراه باشید تا به بررسی علل، علائم و گزینههای درمانی این بیماری قلبی بپردازیم.
نکاتی کوتاه در مورد بلوک قلبی
- بلوک قلبی زمانی اتفاق میافتد که سیگنالهای الکتریکی از حفرههای بالای قلب به درستی به حفرههای پایینی قلب هدایت نمیشوند.
- این بیماری قلبی ممکن است علائمی نداشته باشد یا ممکن است باعث سرگیجه، غش، ضربان قلب، درد قفسه سینه، مشکل در تنفس، خستگی یا حتی ایست قلبی شود.
- بسته به درجه این بیماری، ممکن است نیازی به درمان نداشته باشید، اما برای برخی افراد، استفاده از ضربان ساز توصیه میشود.
علت بلوک قلبی چیست؟
این عارضه ممکن است درجه یک، درجه دو و یا درجه سه باشد. علل بلوک قلب را میتوان به طور کلی به عوامل مادرزادی (در بدو تولد) و اکتسابی نسبت داد.
علل مادرزادی
برخی از افراد ممکن است با ساختار غیر طبیعی قلب متولد شوند که آنها را مستعد ابتلا به بلوک قلبی میکند. این عارضه میتواند به دلیل عوامل ژنتیکی یا سایر مسائل رشدی در طول زندگی جنین باشد.
علل اکتسابی
این علل ممکن است شامل عواملی مانند افزایش سن، عفونتها (به عنوان مثال، بیماری لایم یا تب روماتیسمی)، جراحیهای قلب، مصرف برخی داروها (مانند مسدودکنندههای بتا، مسدودکنندههای کانال کلسیم یا دیجیتال)، و بیماریهای زمینهای قلبی مانند کاردیومیوپاتی یا میوکاردیت باشند. در برخی موارد، بلوکقلبی میتواند در اثر ترکیبی از عوامل مادرزادی و اکتسابی نیز ایجاد شود.
علائم بلوک قلبی
در برخی موارد، این بیماری قلبی ممکن است علائم قابل توجهی ایجاد نکند، به خصوص اگر خفیف باشد. با این حال، هنگامی که علائم ظاهر میشوند، میتوانند شامل موارد زیر باشند:
- سرگیجه یا سبکی سر
- خستگی یا ضعف
- تنگی نفس
- درد قفسه سینه
- سنکوپ
- ضربان قلب آهسته یا نامنظم (تپش قلب)
در صورت مشاهده هر یک از این علائم بسیار مهم است که به یک متخصص قلب و عروق مراجعه کنید، زیرا تشخیص و درمان سریع برای مدیریت موثر این عارضه قلبی ضروری است. در برخی موارد، بلوک قلبی ممکن است بدون علامت باشد، اما همچنان در طی معاینات معمول یا آزمایشات دیگر تشخیص داده شود.
بیشتر بخوانید: چگونه از بیماریهای قلبی جلوگیری کنیم؟
چه افرادی در معرض ابتلا به بلوک قلبی هستند؟
علاوه بر افرادی که که دچار بلوک قلبی مادرزادی هستند، افراد با شرایط زیر نیز ممکن است دچار این بیماری شوند:
- سن بالا
- حمله قلبی یا بیماری عروق کرونر
- کاردیومیوپاتی
- سارکوئیدوز
- بیماری لایم
- سطح پتاسیم بالا
- پرکاری تیروئید شدید
- برخی از بیماریهای عصبی عضلانی ارثی
- داروهایی که ضربان قلب را کاهش میدهند
- جراحی قلب باز
انواع بلوک قلبی
بلوک قلبی انواع مختلفی دارد که بر اساس میزان کاهش سرعت سیگنالهای الکتریکی، بین دهلیزها و بطنها دسته بندی میشود. این بیماری در آریتمی بلوک قلبی، به 3 درجه طبقه بندی میکنند. در ادامه به توضیح هر کدام از درجههای بلوکقلبی میپردازیم:
بلوک قلبی درجه 1
در این نوع از بلوک قلبی، سیگنالهای الکتریکی از حفرههای بالایی به حفرههای پایینی قلب کند میشوند. با این حال، سیگنالها به طور متناوب متوقف نمیشوند. بلوکقلبی درجه 1 بیشتر در بزرگسالان اتفاق میافتد و حدود 6 درصد از آن جمعیت را تحت تاثیر قرار میدهد. احتمال شیوع بلوکقلبی نوع درجه 1 در بین افراد زیر 60 سال بین 1 تا 1.5 درصد است.
بلوک قلبی درجه 2
بلوک قلبی درجه 2 به این معنی است که سیگنالهای الکتریکی بین دهلیز و بطنها احتمال دارد به طور متناوب متوقف شوند. بلوکقلبی درجه 2 نیز 2 نوع است که شامل:
موبیتز یک
موبیتز 1 حالت خفیفتر از بلوک قلبی درجه 2 است. در این حالت فعالیت الکتریکی به تدریج کندتر میشود تا جایی که امکان دارد یک ضربان را از دست بدهد. درمان این نوع از بلوکقلبی، تا حد زیادی شبیه بلوکقلبی درجه 1 است.
موبیتز دو
این نوع بلوک قلبی در صورتی اتفاق میافتد که تعداد فزایندهای از سیگنالهای الکتریکی نتوانند به بطنها برسند؛ این مورد سبب میشود که ریتم آهستهتر و غیرطبیعی شود. نوع دو با بیماریهای ساختاری قلب مرتبط است؛ مانند فیبروز میوکارد، حالتی که بافت ماهیچه قلب ضخیم میشود.
بلوک قلبی درجه سوم
درمان این نوع بلوک قلبی نسبت به سایر انواع دیگر پیچیدهتر است، زیرا سیگنالهای الکتریکی از دهلیزها به بطنها به طور کامل قطع میشود. در نتیجه، بطنها به طور مستقل شروع به انقباض میکنند که منجر به ضربان قلبی کند و نامنظم میشود. این وضعیت باعث میگردد قلب نتواند به خوبی خون را به بدن پمپاژ کند. بلوکقلبی درجه سوم به عنوان خطرناکترین نوع بلوک قلبی شناخته میشود.
این نوع از بلوک قلبی میتواند باعث آهسته شدن یا فقدان نبض شود. افرادی که دچار اختلالات فشار خون و ضربان قلب هستند، احتمال دارد علائم و نشانههای مشابهی در بیماری پاتس مشاهده شود که نیاز به بررسی افتراقی دقیق دارد. این نوع بلوکقلبی بسیار نادر بوده و 0.05 درصد جمعیت را درگیر میکند.
چه عواملی خطر بروز بلوک قلبی را افزایش می دهد؟
برخی از شرایط و بیماریها میتوانند احتمال ابتلا به بلوک قلبی را افزایش دهند. از جمله این عوامل خطر میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- سابقه حمله قلبی که منجر به آسیبدیدگی سیستم الکتریکی قلب شده باشد.
- بیماریهای قلبی زمینهای مانند نارسایی قلبی، کاردیومیوپاتی یا گرفتگی عروق کرونر.
- جراحی قلب باز که ممکن است با ایجاد بافت اسکار در عضله قلب، عملکرد الکتریکی آن را مختل کند.
- اختلال در تعادل الکترولیتها، به ویژه سطح بالای پتاسیم در خون.
- فرسودگی سیستم الکتریکی قلب به دلیل افزایش سن، که عملکرد گرههای قلبی را کاهش میدهد.
- مصرف برخی داروها که میتوانند ضربان قلب را کند کنند؛ مانند بتابلاکرها، مسدود کنندههای کانال کلسیم، دیگوکسین و فینگولیمود.
- ابتلا به بیماریهای مزمن یا سیستمیک مانند دیابت، فشار خون بالا، پرکاری تیروئید، تب روماتیسمی یا بیماری لایم.
- استرس مزمن و مشکلات روانی که ممکن است همراه با آریتمیهای قلبی، روند ابتلا به بلوکقلبی را سریعتر کنند.
تشخیص بلوک قلبی
برای تشخیص این بیماری، متخصص قلب و عروق احتمالا یک معاینه فیزیکی انجام میدهد و سابقه پزشکی شما را بررسی میکند. او همچنین ممکن است آزمایشهای تشخیصی زیر را توصیه کند:
الکتروکاردیوگرام (ECG) یا نوار قلب
این آزمایش غیر تهاجمی سیگنالهای الکتریکی قلب را ثبت میکند و به شناسایی ریتمهای غیر طبیعی قلب کمک میکند. نوار قلب را میتوان در طی یک ویزیت زمانی که در حال استراحت هستید انجام داد، یا ممکن است بخشی از تست استرس برای ارزیابی پاسخ قلب شما به فعالیت بدنی باشد.
هولتر مانیتور
هولتر مانیتور نوعی الکتروکاردیوگرام قابل حمل است. این دستگاه فعالیت الکتریکی قلب را در مدت 24 ساعت یا بیشتر در زمانی که از مطب متخصص قلب خود دور هستید، ثبت میکند.
بلوک قلبی چگونه درمان می شود؟
درمان بلوک قلبی (Heart Block) بسته به شدت و نوع آن (درجه اول، دوم یا سوم) و علائم بیمار متفاوت است. در ادامه، به انواع روشهای درمانی میپردازیم:
درمان بلوک قلبی درجه اول
بلوک قلبی درجه اول خفیفترین نوع این اختلال است و در بیشتر موارد نیاز به درمان خاصی ندارد. اغلب بیماران هیچ علامت بالینی حس نمیکنند و فقط از طریق نوار قلب (ECG) این حالت تشخیص داده میشود. در این شرایط، پزشک تنها توصیه به پیگیری منظم و بررسی نوار قلب به صورت دورهای دارد. اگر بیمار داروهایی مصرف میکند که ممکن است هدایت الکتریکی قلب را کند کنند، مانند بتابلاکرها یا دیگوکسین ممکن است نیاز به کاهش دوز یا جایگزینی دارو وجود داشته باشد.
درمان بلوک قلبی درجه دوم نوع اول (Mobitz I)
در بلوک نوع اول درجه دوم، گره دهلیزی-بطنی به طور تدریجی کند میشود تا اینکه یک ضربان به طور کامل از بین میرود. این نوع نیز علائم شدیدی ایجاد نمیکند، اما در برخی بیماران ممکن است سرگیجه، ضعف یا غش دیده شود. اگر چنین علائمی وجود داشته باشد، پزشک ممکن است داروهای تاثیرگذار بر سیستم الکتریکی را بازبینی کند یا در موارد نادری، ضربانساز پیشنهاد دهد.
درمان بلوک قلبی درجه دوم نوع دوم (Mobitz II)
این نوع از بلوک قلبی خطرناکتر است و ممکن است به سرعت به بلوک کامل (درجه سوم) پیشرفت کند. در Mobitz II ضربان قلب به صورت ناگهانی و بدون هشدار از بین میرود. در این حالت، نیاز فوری به نصب پیسمیکر (ضربانساز) دائمی وجود دارد. درمان دارویی به تنهایی کافی نیست و نصب ضربان ساز بهترین راهکار برای پیشگیری از عوارض خطرناک مانند ایست قلبی یا غش است.
درمان بلوک کامل قلبی (درجه سوم)
بلوک کامل قلبی زمانی رخ میدهد که هیچ سیگنالی از دهلیز به بطن منتقل نمیشود و در نتیجه، ضربان قلب به شدت کاهش مییابد یا نامنظم میشود. این وضعیت یک اورژانس پزشکی است و درمان قطعی آن نصب ضربانساز دائمی قلب است. در شرایط بحرانی، ابتدا ممکن است از پیسمیکر موقتی استفاده شود تا زمانی که شرایط برای نصب دائم مهیا شود. هدف اصلی درمان، حفظ ضربان منظم قلب و جلوگیری از ایست قلبی یا آسیب به اندامهای حیاتی است.
اصلاح علل زمینهای بلوک قلبی
در کنار درمانهای مستقیم، بررسی و درمان عوامل زمینهساز نیز اهمیت زیادی دارد. اختلالات الکترولیتی (مثل بالا بودن پتاسیم یا پایین بودن منیزیم)، مشکلات تیروئید، یا بیماریهایی مانند بیماری لایم میتوانند باعث ایجاد یا تشدید بلوکقلبی شوند. اصلاح این شرایط، گاهی به تنهایی باعث بهبود هدایت الکتریکی قلب میشود و حتی ممکن است نیاز به نصب ضربانساز را برطرف کند.
قطع یا تنظیم داروهای مؤثر بر هدایت قلب
برخی داروها میتوانند سیستم هدایت الکتریکی قلب را کند کرده و باعث بلوک شوند. این داروها شامل بتابلاکرها، دیگوکسین، داروهای ضد آریتمی و بعضی داروهای فشار خون میشوند. اگر مشخص شود که دارو باعث ایجاد بلوکقلبی شده، پزشک ممکن است آن را قطع کرده یا با داروی ایمنتری جایگزین کند.
نتیجه گیری
بلوک قلبی یک وضعیت پزشکی است که نیاز به تشخیص سریع و درمان مناسب برای جلوگیری از عوارض و حفظ ریتم قلب سالم دارد. با درک علل، علائم و گزینههای درمانی این بیماری قلبی، افراد میتوانند بهتر سلامت خود را حفظ کنند و با مراجعه به بهترین متخصص قلب و عروق در تهران، احتمال بروز علائم خطرناک را کاهش دهند.
