اکوکاردیوگرافی از راه مری

اکوکاردیوگرافی از راه مری یکی از دقیق‌ترین روش‌های تصویربرداری قلب است که به پزشک این امکان را می‌دهد تا ساختار داخلی قلب را با وضوح بالا مشاهده کند. اگر تا به حال پزشک برایتان این روش را تجویز کرده و نمی‌دانید دقیقا چگونه انجام می‌شود یا چه تفاوتی با اکو قلب معمولی دارد، در ادامه همراه باشید. در این مطلب توضیح داده‌ایم که اکو از راه مری چیست، چرا انجام می‌شود و هنگام انجام آن چه انتظاری باید داشته باشید.

اکوکاردیوگرافی از راه مری چیست؟

اکوکاردیوگرافی از راه مری (Transesophageal Echocardiography یا TEE) یک فرآیند تصویربرداری قلب است که از راه مری انجام می‌شود. در این روش، سوند اولتراسوند قلبی از طریق مری (مجرای معده تا مری) وارد بدن می‌شود تا تصاویر دقیق‌تری از قسمت‌های داخلی قلب را بتوان بدست آورد. این روش می‌تواند در ارزیابی برخی از مشکلات قلبی مانند عروق کرونری بسته، سکته قلبی و عوارض پس از عمل جراحی قلبی مفید باشد.

چه کسانی باید اکوی قلب از راه مری انجام دهند؟

کاندیدای اکوکاردیوگرافی از راه مری افرادی هستند که با اکو قلب از روی قفسه سینه نمی‌توان جزئیات کافی از ساختار یا عملکرد قلب آن‌ها را مشاهده کرد. این روش برای بررسی دقیق‌تر برخی بیماری‌های قلبی به‌کار می‌رود و در شرایط خاص تجویز می‌شود. افرادی که ممکن است نیاز به اکو از راه مری داشته باشند:

• بیماران مشکوک به وجود لخته یا توده در حفره‌های قلب
• افرادی که احتمال عفونت دریچه‌های قلب (اندوکاردیت) در آن‌ها وجود دارد
• کسانی که نیاز به بررسی دقیق دریچه‌های مصنوعی یا ترمیم‌شده دارند
• بیماران مبتلا به نارسایی یا پارگی آئورت
• افرادی که پیش از برخی جراحی‌های قلب باید وضعیت دقیق قلب آن‌ها بررسی شود
• کسانی که نتایج اکو قلب از روی قفسه سینه آن‌ها واضح یا قابل تفسیر نبوده است

انواع اکو قلب از راه مری

اکوکاردیوگرافی از راه مری بسته به هدف پزشک و نوع بررسی مورد نیاز، در چند نوع مختلف انجام می‌شود. هر کدام از این روش‌ها اطلاعات متفاوتی از عملکرد و ساختار قلب ارائه می‌دهند و در شرایط خاص کاربرد دارند.

اکو دو بعدی (2D TEE)

این نوع اکو متداول‌ترین روش اکو از راه مری است و تصویری دوبعدی از قلب ارائه می‌دهد. پزشک با استفاده از این تصاویر می‌تواند حفره‌های قلب، ضخامت دیواره‌ها، حرکات عضله قلب و عملکرد کلی دریچه‌ها را با دقت بالا مشاهده کند. اکو دو بعدی معمولاً برای ارزیابی اولیه وضعیت قلب و تشخیص مشکلات ساختاری استفاده می‌شود.

اکو سه بعدی (3D TEE)

در این روش، تصاویری سه ‌بعدی از قلب به‌دست می‌آید که به پزشک اجازه می‌دهد جزئیات ظریف‌تر، مانند شکل دقیق دریچه‌ها یا نقص‌های مادرزادی قلب را بهتر ببیند. اکوکاردیوگرافی سه‌ بعدی به خصوص در برنامه‌ریزی جراحی‌های دریچه قلب و ارزیابی نتایج پس از عمل کاربرد زیادی دارد.

اکو داپلر (Doppler TEE)

اکو داپلر برای بررسی سرعت و جهت جریان خون در قلب و عروق اصلی به‌ کار می‌رود. این روش به پزشک کمک می‌کند تا مشکلاتی مانند نارسایی دریچه‌ای، تنگی دریچه‌ها یا وجود ناهنجاری در جریان خون را تشخیص دهد. با تحلیل رنگ و امواج داپلر، میزان برگشت خون یا فشار در بخش‌های مختلف قلب مشخص می‌شود.

اکو حین عمل جراحی (Intraoperative TEE)

این نوع اکو در اتاق عمل و هنگام انجام جراحی قلب باز انجام می‌شود. پزشک با کمک آن می‌تواند در لحظه وضعیت عملکرد قلب را بررسی کرده و از موفقیت اصلاح دریچه‌ها یا ساختارهای داخلی اطمینان حاصل کند. اکو حین عمل یکی از ابزارهای مهم در جراحی‌های قلبی پیچیده به‌شمار می‌رود.

دلایل انجام اکو قلب از راه مری

علل انجام اکوکاردیوگرافی از راه مری بسیار متنوع است و پزشک بسته به نوع علائم یا نتایج سایر آزمایش‌ها ممکن است این روش را تجویز کند. در ادامه، مهم‌ترین دلایل انجام این نوع اکو را به ‌صورت موردی و همراه با توضیح آورده‌ایم:

بررسی وجود لخته یا توده در قلب

یکی از اصلی‌ترین دلایل انجام اکو از راه مری، جست‌وجوی لخته یا توده در حفره‌های قلب است. این لخته‌ها در دهلیز چپ شکل می‌گیرند و می‌توانند خطر سکته مغزی را افزایش دهند. با کمک اکو از راه مری، پزشک حتی لخته‌های بسیار کوچک را نیز به‌وضوح مشاهده می‌کند.

تشخیص عفونت دریچه‌های قلب (اندوکاردیت)

زمانی که احتمال عفونت در دریچه‌های قلب وجود دارد، اکو از راه مری بهترین ابزار تشخیصی است. این روش می‌تواند زائده‌های کوچک عفونی روی دریچه‌ها یا بافت اطراف آن‌ها را نشان دهد و به تشخیص دقیق‌تر شدت عفونت کمک کند.

ارزیابی عملکرد دریچه‌های طبیعی و مصنوعی

برای اطمینان از عملکرد درست دریچه‌های قلب، مخصوصا در بیمارانی که دریچه مصنوعی دارند، اکو از راه مری انجام می‌شود. این روش نشت، تنگی یا اختلال در حرکت دریچه‌ها را با جزئیات مشخص می‌کند.

بررسی مشکلات آئورت

اکو از راه مری دقت بالایی در نمایش آئورت دارد و می‌تواند مشکلاتی مانند پارگی، جداشدگی لایه‌های دیواره (دیس‌کشن) یا آنوریسم را تشخیص دهد. این اطلاعات در تصمیم‌گیری سریع و دقیق درباره درمان حیاتی هستند.

بررسی نقص‌های مادرزادی قلب

در برخی بیماران، مخصوصاً بزرگسالانی که از کودکی دچار ناهنجاری‌های قلبی بوده‌اند، از این روش برای بررسی سوراخ‌ها، ارتباط‌های غیرطبیعی یا تغییر در ساختارهای قلب استفاده می‌شود.

بررسی پیش از جراحی یا مداخلات قلبی

پیش از برخی جراحی‌های قلب یا قرار دادن وسایلی مانند ضربان‌ساز و دریچه مصنوعی، پزشک برای ارزیابی دقیق وضعیت قلب از اکو از راه مری استفاده می‌کند تا خطرات احتمالی حین عمل کاهش یابد.

آمادگی های قبل از اکو قلب از راه مری

برای انجام اکوکاردیوگرافی از راه مری، رعایت چند نکته قبل از مراجعه به مرکز تصویربرداری ضروری است تا روند انجام آن راحت‌تر، دقیق‌تر و ایمن‌تر باشد. در ادامه مهم‌ترین آمادگی‌های پیش از انجام این نوع اکو را آورده‌ایم:

• ناشتا بودن: حداقل ۴ تا ۶ ساعت قبل از انجام اکو نباید غذا یا نوشیدنی مصرف شود.
• اطلاع به پزشک درباره داروها: مصرف داروهای رقیق‌کننده خون، دیابت یا فشار خون باید با نظر پزشک تنظیم شود.
• گزارش مشکلات گوارشی یا آلرژی: در صورت داشتن رفلاکس معده، زخم مری، دشواری در بلع یا حساسیت دارویی، پزشک را مطلع کنید.
• خارج کردن وسایل دهانی و دندانی: دندان مصنوعی، پروتز یا پلاک ارتودنسی باید قبل از انجام اکو خارج شود.
• داشتن همراه: به‌دلیل استفاده از داروی آرام‌بخش، بهتر است فردی شما را تا منزل همراهی کند.
• حفظ آرامش در حین انجام: همکاری و آرام بودن هنگام ورود پروب باعث راحتی بیشتر و بهبود کیفیت تصاویر می‌شود.

اکو از راه مری چگونه انجام می‌شود؟

• آمادگی: قبل از انجام اکو مری، ممکن است پزشک شما دستورات خاصی را برای شما داشته باشد. از جمله ناشتا بودن، قطع مصرف داروهای خاص قبل از آزمایش، و بررسی هرگونه حساسیت به داروها. حتما دستورات پزشک خود را رعایت کنید.
• استفاده از بی حسی موضعی: قبل از شروع  اکو مری، از اسپری بی حسی برای بی حسی حلق و مری و از بین بردن رفلاکس عوق زدن استفاده شود.
• قرارگیری سوند: پس از انجام بی حسی موضعی، یک سوند اولتراسوند با طول متوسط و پوشش دار با امواج صوتی را از طریق دهان وارد بدن می‌کنند. 
• تصویربرداری: سپس سوند اولتراسوند روی مری قرار می‌گیرد و به مکانیسم‌های قلبی نزدیک می‌شود. امواج صوتی از سوند به قلب ارسال می‌شوند و با بازتابی که از قلب و ساختارهای مرتبط آن دریافت می‌شود، تصاویر قلبی تولید می‌شوند. پزشک می‌تواند تصاویر را در طول آزمایش بررسی کرده و ضبط کند. 
• پایان آزمایش: پس از اتمام تصویربرداری، سوند به آرامی از مری خارج می‌شود. ممکن است شما در این مرحله به مدت کوتاهی در بخشی از بیمارستان تا زمان کم شدن اثر بی حسی، بمانید.

اکوکاردیوگرافی از راه مری چه مزایایی دارد؟

اکوکاردیوگرافی از راه مری دارای مزایای متعددی است. برخی از مزایای این روش عبارتند از:

 تصاویر دقیق‌تر

 اکوکاردیوگرافی از راه مری به دلیل نزدیکی سوند به قلب، تصاویر دقیق‌تری از ساختارهای داخلی قلب ارائه می‌دهد. این روش امکان مشاهده صمام‌ها، عروق کرونری، ستون خونی و سایر جزئیات آناتومیک قلب را فراهم می‌کند.

تشخیص دقیق‌تر

 با تصاویر دقیق‌تر و اطلاعات بیشتری که توسط اکوکاردیوگرافی از راه مری به دست می‌آید، امکان تشخیص دقیق‌تر برخی از مشکلات قلبی مانند عروق کرونری بسته، سکته قلبی و ناهنجاری‌های صمامی افزایش می‌یابد. این روش به پزشکان اجازه می‌دهد تا به صورت مستقیم ساختارهای قلبی را بررسی کنند و تشخیص دقیقی را انجام دهند.

راهنمایی در جراحی

اکوکاردیوگرافی از راه مری به جراحان قلب کمک می‌کند تا در طول عمل جراحی دستورالعمل‌های دقیق‌تری را داشته باشند. با مشاهده تصاویر زنده قبل، در حین و پس از جراحی، جراحان قادرند اقدامات لازم را انجام دهند و نتایج بهتری را بدست آورند.

 کمترین خطرات و عوارض جانبی

اکوکاردیوگرافی از راه مری نسبت به روش‌های تصویربرداری دیگری که نیاز به تراشه‌گذاری یا تزریق مواد رادیواکتیو دارند، خطرات جانبی کمتری دارد. این بدان معناست که خطر عفونت، حساسیت به مواد رادیواکتیو و عوارض مربوط به آنها در این روش کاهش می‌یابد.

زمان انجام کم و بازیابی سریع

اکوکاردیوگرافی از راه مری به طور معمول نسبتاً سریع انجام می‌شود و نیازی به بستری در بیمارستان برای مدت طولانی ندارد. پس از انجام آزمایش، بهبودی شما نیز خیلی سریع صورت خواهد گرفت.

 تشخیص مشکلات قلبی پنهان

اکوکاردیوگرافی از راه مری امکان تشخیص مشکلات قلبی پنهان را فراهم می‌کند که با روش‌های دیگر نمی‌توان آنها را به خوبی مشاهده کرد. مثلا اکوکاردیوگرافی از راه مری می‌تواند کمک کند تا عیب‌های صمامی خفیف، عروق کرونری بسته، سکته قلبی و شکستگی‌های دیوار قلب را تشخیص داده و درمان را بهبود بخشد.

نتیجه گیری 

مهم است به یاد داشته باشید که تعیین مناسب بودن اکوکاردیوگرافی از راه مری برای شما، بر اساس شرایط و نیازهای شما و تشخیص پزشک شما است. بنابراین، بهتر است با پزشک خود در مورد ضرورت و مناسب بودن این روش با در نظر گرفتن شرایط فردی خودتان صحبت کنید.

سوالات متداول